Dolina Czarnej Nidy

Położenie geograficzne i opis obszaru

Ostoja położona jest w obrębie mezoregionu Pogórze Szydłowskie. Obejmuje rzekę Czarną Nidę od miejscowości Przymiarki do Kuby Młyny, wraz z jej terasą zalewową, zboczami oraz obszarami przyległymi z rozproszonymi stanowiskami muraw kserotermicznych i zbiorowisk leśnych. Obszar leży częściowo w obrębie Chmielnicko-Szydłowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, a także Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego. Pod względem siedliskowym przeważają tu bory sosnowe i bory mieszane, rzadziej występują fragmenty olsów, łęgów oraz grądów. W dnie doliny dominują pastwiska, ale zachowały się także fragmenty ekstensywnie użytkowanych oraz trzęślicowych łąk o zmiennym uwilgotnieniu. Koryto rzeki zachowało w większości naturalny i silnie meandrujący charakter, z licznymi starorzeczami, zastoiskami, rozlewiskami. Często występują także płaty łęgów i zarośli wierzbowych. Na wychodniach skał węglanowych porastają murawy i zarośla kserotermiczne. Na południowy-zachód od wsi Brzeziny znajduje się kompleks rozproszonych wzgórz, m.in. Góra Hosa (289 m) i Góra Niedziańska pokrytych murawami kserotermicznymi ze znacznym udziałem jałowca.

Powierzchnia

1192,46 ha.

Wartość przyrodnicza i znaczenie

Dolina Czarnej Nidy stanowi ważny korytarz ekologiczny o randze krajowej. Ogółem stwierdzono tu występowanie 9 typów siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, zajmujących łącznie ponad 32 % obszaru. Do najcenniejszych należą murawy kserotermiczne, łąki o różnym stopniu wilgotności oraz starorzecza. Niezwykle cennym zbiorowiskiem leśnym oprócz łęgów jest rozległy fragment grądu wysokiego obejmującego także rezerwat Radomice chroniącego jedno z najliczniejszych na Wyżynie Małopolskiej stanowisk cisa Taxus baccata, gatunku zamieszczonego w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin. Na różnego typu murawach kserotermicznych występuje wiele rzadkich i zagrożonych w skali kraju gatunków, np. wisienka stepowa Cerasus fruticosa, lucerna kolczastostrąkowa Medicago minima.
Największe znaczenie w Ostoi posiadają bardzo dobrze wykształcone i bogate florystycznie starorzecza, zarośla nadrzeczne, fragmenty rzeki z włosiennicznikami oraz rozległe płaty zbiorowisk łąkowych. Wśród zbiorowisk leśnych na uwagę i ochronę zasługują łęgi oraz fragmenty grądów z wieloma cennymi w skali kraju gatunkami.
Znajdujące się w dolinie rzecznej siedliska łąkowe zamieszkują trzy gatunki motyli dziennych z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej, są to: modraszek telejus Maculinea teleius, czerwończyk nieparek Lycaena dispar i czerwończyk fioletek Lycaena helle. Ze względu na wielkość ich populacji i dobry stan zachowania siedlisk obszar jest ważnym miejscem dla utrzymania tych gatunków. Koryto rzeczne, które jest w dużym stopniu naturalne licznie zasiedla ważka – trzepla zielona Ophiogomphus cecilia, Koryto zapewnia odpowiednie siedliska także minogowi ukraińskiemu Eudontomyzon mariae, kozie Cobitis taenia, głowaczowi białopłetwemu Cottus gobio i czterem innym chronionym gatunkom ryb oraz dobrze zachowanej populacji skójki gruboskorupowej Unio crassus, bobra Castor fiber i wydry Lutra lutra. Liczne starorzecza i torfianki zasiedlają kumaki nizinne Bombina bombina i traszki grzebieniaste Triturus cristatus. Jeden z ważniejszych w skali regionu obszarów dla zachowania modraszka telejusa, czerwończyka fioletka i skójki gruboskorupowej. Ostoja posiada także znaczne walory krajobrazowe.

Instytucja lub osoba zbierająca informacje

Joanna Przybylska, Roman Maniarski, Piotr Wilniewczyc - Towarzystwo Badań i Ochrony Przyrody w Kielcach
Jadwiga Barga-Więcławska - Zakład Zoologii Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach
Waldemar Iwański
Mirosław Przybylski, Zbigniew Kaczkowski - Uniwersytet Łódzki
Mirosław Cieśla - Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
Renata Piwowarczyk - Zakład Botaniki Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach