Dolina Górnej Pilicy

Położenie geograficzne i opis obszaru

Ostoja położona jest w Krainie Świętokrzyskiej, w okręgu: Włoszczowsko-Jędrzejowskim. Flora ma tu charakter przejściowy. Występują w niej duże, w większości naturalne kompleksy leśne (grądy, lasy mieszane świeże i wilgotne oraz w dolinach rzecznych lasy łęgowe i olsy). Meandrująca rzeka Pilica, której towarzyszą liczne starorzecza, tworzy malowniczą dolinę. Wzdłuż koryta ciągną się gęste zarośla wierzbowe, oraz lasy nadrzeczne, o silnie zróżnicowanych drzewostanach, którym towarzyszą podmokłe łąki, charakteryzujące się dużą różnorodnością biologiczną, bogactwem fauny i flory, zwłaszcza gatunków związanych z siedliskami wilgotnymi. Często występują tu bagna i torfowiska. Ich powierzchnia systematycznie się kurczy w wyniku naturalnych zmian sukcesyjnych oraz zabiegów melioracyjnych.

Powierzchnia

11555,60 ha.

Wartość przyrodnicza i znaczenie

Ostoja obejmuje jeden z większych ciągów ekologicznych zlokalizowanych w naturalnych dolinach rzecznych w kraju. Razem z ostoją Suchy Młyn Dolina Pilicy tworzy duży ciąg siedlisk naturowych. Występują tutaj zbiorowiska łąkowe: Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion) i świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), bardzo dobrze zachowane lasy łęgowe, bory bagienne, rzadziej bory chrobotkowe. Znaczne zbiorniki wodne z roślinnością wodną, siedliska muraw na piaskowych. W ostoi zlokalizowane są liczne populacje roślin chronionych i ginących – jest ich ponad 60 gatunków.
Z punktu widzenia ochrony fauny „Dolina Pilicy” należy do najistotniejszych ostoi NATURA 2000 w Polsce środkowej. Jedne z najliczniejszych i najlepiej zachowanych populacji w tej części kraju posiadają tu: bóbr europejski Castor fiber, traszka grzebieniasta Triturus cristatus (NT), kumak nizinny Bombina bombina, minóg ukraiński Eudontomyzon mariae (NT) koza Colitis taenia, głowacz białopłetwy Cottus gobio, trzepla zielona Ophiogomphus cecilia, czerwończyk fioletek Lycaena helle (VU) i zatoczek łamliwy Anisus vorticulus (NT). Przy czym populacje trzepli zielonej, czerwończyka fioletka i zatoczka łamliwego należą do kluczowych w skali kraju.
W Dolinie Pilicy znajdują się rozlewiska, pośród których występują liczne mikrosiedliska dogodne dla występowania poczwarówki jajowatej Vertigo moulinsiana. Pilica i jej dopływy są dobrym siedliskiem również dla występowania skójki gruboskorupowej Unio crassus.
W ostoi istotne w skali regionu są populacje: pachnicy dębowej Osmoderma eremita (VU), piskorza Misgurnus fossilis (NT), modraszka telejusa Maculinea teleius (LC) i modraszka nausitousa Maculinea nausithous (LC). Potwierdzenia wymaga występowanie podawanych z terenu ostoi: kreślinka nizinnego Graphoderus bilineatus i kozy złotawej Sabanajewia aurata. Ostoja posiada bogaty zestaw gatunków owadów i innych organizmów wpisanych na czerwoną listę lub wymienianych w załącznikach do konwencji międzynarodowych. W Dolinie Pilicy licznie reprezentowane są przyrodniczo cenne gatunki ptaków, dla których powinna zostać powołana dodatkowo ostoja ptasia. Szczególne znaczenie mają populacje: bąka Botaurus stellaris, błotniaka stawowego Circus aeruginosus, błotnika łąkowego Circus pygargus, orlika krzykliwego Aquila pomarina, żurawia Grus grus czy jarzebatki Sylvia nisoria.

Instytucja lub osoba zbierająca informacje

Piotr Wilniewczyc, Ludwik Maksalon, Łukasz Mielczarek, Krzysztof Dudzik, Paweł Grzegorczyk - Towarzystwo Badań i Ochrony Przyrody
Mirosław Przybylski, Zbigniew Kaczkowski, Janusz Hejduk - Uniwersytet Łódzki
Jadwiga Barga-Więcławska - Zakład Zoologii Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach
Waldemar Iwański
Alojzy Przemyski - Zakład Botaniki Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach
Bartosz Piwowarski