Lasy Cisowsko-Orłowińskie

Kategoria

SOO - Obszar Specjalnej Ochrony Siedlisk

Kod

PLH260040

Położenie - powiaty

kielecki

Położenie geograficzne i opis obszaru

Ostoja położona jest w zlewniach Nidy i Czarnej Staszowskiej. Obejmuje trzy pasma wzgórz zbudowane z dewońskich piaskowców i wapieni oraz kambryjskich kwarcytów. Rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona, z licznymi garbami denudacyjnymi, kotlinami i dolinami o charakterze przełomów. Sieć wodna jest dobrze rozwinięta. Rzeki płyną naturalnymi korytami tworząc liczne zakola i meandry. W ich otoczeniu znajdują się duże kompleksy łąk. W granicach obszaru leży kilka wsi otoczonych polami i łąkami. Lasy zajmują większość powierzchni obszaru. Są to głównie drzewostany jodłowe, sosnowo-jodłowe i bukowo-jodłowe z udziałem jaworu, klonu i cisa, odnawiające się z samosiewu. Niektóre fragmenty o charakterze pierwotnym są pozostałością Puszczy Świętokrzyskiej, np. las bukowy chroniony w rezerwacie "Zamczysko", mieszany w rezerwacie "Cisów". U podnóża Pasma Cisowskiego, na dziale wodnym, w niecce otoczonej zalesionymi wydmami znajduje się kompleks torfowisk, przechodzący miejscami w niedostępne grzęzawiska. Tutaj bierze swój początek Czarna Staszowska - odprowadzająca wody z większej części tych lasów, oraz potok Trupień.
W części północnej występuje las jodłowo-bukowy w paśmie Cisowsko-Orłowińskim (do 452 m n.p.m.), na południu na południu rozległe tereny podmokłe z torfowiskiem „Białe Ługi”.
Obszar wg. podziału geobotanicznego Szafera (1959) należy do Krainy Świętokrzyskiej a wg. podziału fizyczno-geograficznego Kondrackiego (2000) do mezoregionu Góry Świętokrzyskie.

Powierzchnia

12676,50 ha.

Wartość przyrodnicza i znaczenie

Lasy Cisowsko-Orłowińskie są jednym z większych kompleksów leśnych zajmujących południową część Pasma Łysogórskiego w Górach Świętokrzyskich. Ostoja zdominowana jest przez lasy bukowo-jodłowe (żyzne i kwaśne buczyny, wyżynne bory jodłowe) rzadziej grądy i łęgi; sporadycznie obejmuje łąki naturowe. Niezwykle cenne przyrodniczo są rozległe torfowiska wysokie i przejściowe otoczone borami bagiennymi i bagiennymi lasami olszowymi (łęgi i olsy). W ostoi bardzo dobrze zachowane są również suche bory sosnowe Cladonio-Pinetum. Istota i sens stworzenia ostoi polega na zabezpieczeniu naturalnego lasu o charakterze górskim na niżu. W ostoi szacunkowo naliczono około 700 gatunków rolin naczyniowych, z tego 42 gatunki objęte ochroną ścisłą oraz 10 ochroną częściową. Rozległy kompleks leśny, wraz z otaczającymi go wilgotnymi łąkami w dolinach rzecznych, stanowi bardzo bogaty przyrodniczo, zróżnicowany obszar. Występuje tu 19 typów siedlisk przyrodniczych z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, dobrze wykształcone i zachowane są tu torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) oraz torfowiska wysokie zdegradowane, zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji. Śródleśne torfianki i zabagnienia zasiedlają trzy gatunki traszek, w tym traszka grzebieniasta Triturus cristatus. Wypływające z lasów, czyste strumienie zamieszkują dwa gatunki minogów: minóg strumieniowy Lampetra planeri i minóg ukraiński Eudontomyzon mariae i trzy chronione gatunki ryb. Entomofaunę reprezentują jedne z najsilniejszych w regionie populacje przeplatki aurinii Euphydryas aurinia  (której południowa granica zasięgu w regionie przebiega przez obszar), modraszka telejusa Maculinea teleius i czerwończyka nieparka Lycaena dispar  oraz mniejsze, ale również istotne, czerwończyka fioletka Lycaena helle, trzepli zielonej Ophiogomphus cecilia  i zalotki większej Leucorrhinia pectoralis. Jest to jeden z niewielu w regionie obszarów, gdzie stwierdzono występowanie wilków Canis lupus. O wartości przyrodniczej tego obszaru świadczy także najdłuższa w regionie lista pozostałych ważnych gatunków roślin i zwierząt, głównie tych związanych ze śródleśnymi torfowiskami i dobrze zachowanym drzewostanem. Jest to ostoja wielu rzadkich i zagrożonych gatunków ptaków – zarówno związanych ze środowiskiem leśnym, jak i wodno-błotnych. Obszar lasów Cisowsko-Orłowińskich wyróżnia się dużą (8) liczbą gatunków leśnych i górskich ślimaków lądowych. W tym karpackich, alpejskich i borealno górskich.

Instytucja lub osoba zbierająca informacje

Alojzy Przemyski – Zakład Botaniki Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach
Piotr Przemyski
Joanna Przybylska, Roman Maniarski, Piotr Wilniewczyc, Marek Bidas, Lech Buchholz - Towarzystwo Badań i Ochrony Przyrody w Kielcach
Jadwiga Barga-Więcławska - Zakład Zoologii Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach
Waldemar Iwański
Mirosław Przybylski, Zbigniew Kaczkowski - Uniwersytet Łódzki
Mirosław Cieśla – Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie