Lasy Skarżyskie

Kategoria

SOO - Obszar Specjalnej Ochrony Siedlisk

Kod

PLH260011

Położenie - powiaty

skarżyski

Położenie geograficzne i opis obszaru

Ukształtowanie terenu ostoi to wzgórza i pagórki poprzecinane dolinami strumieni, ale także występują rozległe powierzchnie terenu równinnego i falistego. Przeważają utwory geologiczne pochodzenia polodowcowego, zalegające na podłożu piaskowca dolnojurajskiego.  
Na terenie ostoi mają swe obszary źródliskowe rzeki: Oleśnica i Bernatka (dopływy Kamiennej). Występują ponadto liczne cieki wodne nie posiadające nazw, zbierające wody stale lub okresowo.
Szczególną wartość posiada torfowisko przejściowe i wysokie położone  na północ od Lipowego Pola. Obszar ten pod względem florystycznym charakteryzuje się dużą różnorodnością. Centralną część zajmują torfowiska wysokie i przejściowe położone w obniżeniu terenu przyległego od południa do Wzgórz Szydłowieckich. W górnej, zachodniej części dolinki miejscami występuje pło mszysto-turzycowe.
Dużą rolę w systemie ochrony tej ostoi odgrywają ekstensywnie użytkowane łąki powstałe po osuszeniu rozlewisk rzeki Oleśnicy na północ i północny zachód od Podosin  (cześć Skarżyska Książęcego), śródleśne łąki w pobliżu rezerwatów cisowych w okolicach Majdowa, przyleśne i śródleśne łąki na północ i północny wschód od Ubyszowa oraz na północny wschód od Mroczkowa i Barwinka. Jest to miejsce występowania dwóch gatunków naturowych motyli: przeplatki aurinii  Euphydryas aurinia i czerwończyka nieparka  Lycaena dispar. Szczególnie ważne są stanowiska przeplatki aurinii ze względu na ich dużą liczebność. Oleśnica wraz z dopływami jest siedliskiem bobra europejskiego Castor fiber.

Powierzchnia

3004,07 ha.

Wartość przyrodnicza i znaczenie

Lasy Skarżyskie to obszar głównie leśny, zabezpieczający naturalne lasy bukowo-jodłowe o charakterze puszczańskim, jako pozostałość po prastarej Puszczy Świętokrzyskiej. Duże powierzchnie zajmuje tutaj wyżynny jodłowy bór mieszany Abietetum polonicum, uważany za zbiorowisko endemiczne Polski, a występujące jedynie w Górach Świętokrzyskich i na Roztoczu.  Poza nim odpowiednie warunki znajduje tutaj zbiorowisko występujące głównie w Karpatach, a mianowicie żyzna buczyna karpacka Dentario glandulosae-Fagetum, stanowiąc ostoję dla wielu gatunków górskich.
Dodatkowymi istotnymi aspektami podkreślającymi rolę tej ostoi jako leśnej jest występowanie interesujących gatunków drzew – cisa Taxus baccata i modrzewia polskiego Larix decidua subsp.polonica, uznawanego za takson endemiczny Polski. W celu ochrony naturalnych stanowisk cisa jako gatunku ustępującego z naszych lasów powołano 2 rezerwaty przyrody („Cis A” i „Cis B”). Modrzew objęto ochroną w rezerwacie „Ciechostowice”.
Mimo, iż w ostoi tej dominują lasy to na uwagę zasługuje obecność na ich obrzeżach bardzo dobrze zachowanych zmiennowilgotnych łąk trzęślicowych Molinion. Łąki te są tutaj doskonale wykształcone, niemalże „podręcznikowo” z całą plejadą gatunków charakterystycznych dla tego zbiorowiska, nie rzadko chronionymi i zagrożonymi, np.; mieczyk dachówkowaty Gladiolus imbricatus, goryczka wąskolistna Gentiana pneumonanthe, kruszczyk błotny Epipactis palustris, czy gatunki z rodzaju Dactylorhiza (stoplamki).
We wschodniej części ostoi, w zagłębieniu terenu pomiędzy wydmami śródlądowymi wykształciło się torfowisko wysokie z klasy Oxycocco-Sphagnetea, które powinno być objęte ochroną ze względu na rzadkość występowania tego typu siedlisk w Polsce, stanowiących niejako rezerwuar i regulator poziomu wód gruntowych w okolicy.
Z przeprowadzonych badań terenowych wynika, że „Lasy Skarżyskie” odgrywają istotna rolę w zapewnieniu właściwych warunków bytowania dla gatunków flory i fauny podlegających ochronie na terenie Europy. Stwierdzono tu występowanie 5 gatunków o znaczeniu europejskim: ważka - trzepla zielona Ophiogomphus cecilia, motyle - czerwończyk nieparek i przeplatka aurinia (wszystkie te gatunki związane są ze środowiskami wilgotnych łąk, mokradeł i torfowisk) oraz chrząszcz pachnica dębowa Osmoderma eremita i ssak - bóbr europejski.
Czerwończyk nieparek jest związany z wilgotnymi łąkami i na terenie badań nigdzie nie tworzy większych populacji. Spotykany jest na obrzeżach lasów, łąkach i na skraju mokradeł lecz zwykle pojedynczo. Przeplatka aurinia występuje na wielu nowych stanowiskach w granicach ostoi i w bezpośrednim jej sąsiedztwie. Najsilniejsze stanowisko zlokalizowane jest w okolicach Mroczkowa i Barwinka, gdzie zlokalizowano ponad 200 gniazd i stwierdzono występowanie setek okazów imago. Sprzyja temu wilgotne podłoże łąk, bogactwo roślin żywicielskich (czarcikęsu łąkowego Succisa pratensis) oraz południowa wystawa z lekkim nachyleniem terenu.  Nieco mniej wartościowymi terenami jej występowania są ekstensywnie użytkowane łąki powstałe po osuszeniu rozlewisk rzeki Oleśnicy na północ i północny zachód od Podosin  (cześć Skarżyska Książęcego), śródleśne  łąki w pobliżu rezerwatów cisowych w okolicach Majdowa, przyleśne i śródleśne łąkach na północ i północny wschód od Ubyszowa.
Pachnica dębowa związana jest ze starodrzewem modrzewiowym w okolicach rezerwatu Ciechostowice. Jest to jedno z niewielu leśnych, nieantropogenicznych stanowisk pachnicy w województwie rokujących dobrze na przyszłość.
Cieki wodne - Oleśnica wraz z systemem rowów melioracyjnych i bezimienny ciek odwadniający torfowisko w Lipowym Polu - są miejscem występowania bobra europejskiego, który znajduje tu dobre warunki do bytowania i szybko zwiększa zasięg swojego występowania.
 „Lasy Skarżyskie” to miejsce występowania wielu gatunków wymienionych w „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” oraz objętych ochroną gatunkową. Spośród motyli wymienianych w „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” stwierdzono występowanie 5 gatunków: paź żeglarz Iphiclides podalirius (Vu), czerwończyk nieparek (Lr), modraszek alkon Maculinea alcon (Vu), dostojka akwilonaris  Boloria aquilonaris (Vu) oraz przeplatka aurinia (En).
W ostoi pojawiają się również wilki Canis lupus.
Dodatkowymi istotnymi aspektami podkreślającymi rolę ostoi jest występowanie interesujących gatunków drzew – cisa i modrzewia europejskiego polskiego.

Instytucja lub osoba zbierająca informacje

Andrzej Staśkowiak
Bartosz Piwowarski
Lech Buchholz - Towarzystwo Badań i Ochrony Przyrody